Các giai đoạn chuyển tiếp (Transitional phases/periods/stages)

Năm 2024, mình có đi dự một hội thảo chuyên ngành về nghiên cứu từ vựng, trong các bài báo cáo thì mình ấn tượng với một nhà nghiên cứu, khi cô trình bày về khó khăn của học sinh gặp phải khi chuyển tiếp từ cấp 1 sang cấp 2 khi học sinh không hiểu hết ý nghĩa của từ vựng. Ví dụ như khi chuyển lên cấp học cao hơn, có nhiều từ vựng về khoa học mà học sinh không hiểu do từ vựng đó là từ đa nghĩa, học sinh thường bối rối vì không biết hiểu nghĩa mới trong các tiết khoa học là như thế nào. Trong đó, cô có nhấn mạnh rằng: Việc chuyển tiếp (transition) thường gây khó khăn cho người học, vậy nên các nghiên cứu của cô tập trung vào việc hiểu về khó khăn và giúp học sinh chuyển đổi tốt hơn từng cấp học. Mình thấy nghiên cứu đó rất có ý nghĩa, và đó là lần đầu tiên mình ấn tượng với cụm từ transtion, hay transitional phases ( các giai đoạn chuyển tiếp).

Lần thứ 2 mình tiếp tục lại đọc và gặp lại từ vựng này là khi làm bài cuối khoá của môn Researching and Teaching English for Academic English (EAP) – Nghiên cứu và giảng dạy tiếng Anh học thuật, trong đó mình có một câu hỏi là: Tại sao ở Việt Nam có nhiều giáo viên dạy IELTS/ tiếng Anh thông thường trong khi đó có ít giáo viên dạy EAP vậy? EAP – tiếng anh học thuật vô cùng cần thiết cho sinh viên khi đi học ở nước ngoài hoặc đọc nghiên cứu và xuất bản nghiên cứu. Từ câu hỏi đó mình đọc các tài liệu và làm một bài cuối khoá với tựa đề: Những thách thức mà giáo viên dạy tiếng anh gặp phải khi họ chuyển từ việc dạy Tiếng Anh thông thường (general English) sang dạy tiếng anh học thuật, và làm thế nào để giúp quá trình họ chuyển đổi (smoothly transition) một cách trôi chảy hơn. Đây là lần thứ 2 mình ấn tượng về từ (smoothly) transition.

Lần thứ 3 có lẽ là lần gần đây nhất, khi mình cũng có bước chuyển transition từ Việt Nam sang UK du học, rồi sau đó lại chuyển từ UK về Việt Nam sinh sống. Đến lúc này mình mới thấy rằng việc chuyển đổi giữa môi trường sống/ các nền văn hoá khác nhau cũng gây cho mình nhiều lo lắng, stress, và shock văn hoá ngược. Lúc này mình bắt đầu xem việc cảm giác mông lung, lo lắng khi chuyển đổi giữa giai đoạn sau tốt nghiệp thạc sĩ, sang giai đoạn làm việc fulltime cũng là một transition mà mình nên ghi nhận và tìm các phương án giúp mình chuyển đổi tốt hơn.

Mình bắt đầu ghi nhận lại cảm xúc của bản thân, nói chuyện với các anh chị đi trước, kể cả các anh chị đã thành công sinh sống tại UK, cũng như những bạn đã về Việt Nam và ổn định. Và nói chuyện với mọi người khiến mình có góc nhìn đa chiều hơn. Mình biết ơn những cuộc gọi hàng tiếng đồng hồ để nói chuyện với các anh chị, bạn bè sẵn sàng giúp đỡ và lắng nghe mình. Không dừng lại ở đó, mình bắt đầu dùng các kĩ năng nghiên cứu học thuật và mình học trên trường, để tìm hiểu xem, trong Google Scholar thì các nhà nghiên cứu có nhiều xuất bản về chủ đề này không. Và mình cũng bất ngờ khi cụm từ shock văn hoá ngược, đã được đề cập từ hơn 80 năm trước. Hơn nữa, cũng có nhiều nghiên cứu báo cáo về việc sinh viên/ học giả/ những người từng đi học/ đi làm ở nước ngoài, gặp khó khăn khi học quay trở về nước. Và mức độ găp khó khăn được báo cáo là biến đổi tuỳ thuộc từng cá nhân. Một lần nữa, mình lại có thêm các góc nhìn và kiến thức về giai đoạn này. Dần chấp nhận nó và hiểu hơn về giai đoạn chuyển tiếp này để giúp mình hoà nhập nhanh hơn, đọc về các mô hình trong giai đoạn chuyển tiếp, để hiểu rằng: cảm giác lơ lửng, lạc lõng, khó khăn, mất định hướng cũng là một điều bình thường, và nếu tiếp tục điều chỉnh thì mình sẽ dần chuyển sang giai đoạn thay đổi và làm chủ cuộc sống mới. Cũng nói thêm là vì có những trải nghiệm thực tế này mà mình thấy rằng: kĩ năng đọc nghiên cứu, critical thinking là rất quan trọng và hữu ích, không chỉ giúp mình trong học thuật và cả các vấn đề cá nhân trong cuộc sống.

Nhìn rộng ra một chút thì mình thấy rằng, trong cuộc sống của chúng ta luôn có những transitional phases mà trước nay mình chưa nhận ra, hoặc là những chuyển đổi đó không có nhiều khó khăn khiến mình phải để ý. Những chuyển đổi dù là lớn hay bé trong cuộc sống có thể là đều gây một số thử thách nhất định, và mức độ thách thức có thể khác nhau tuỳ vào cá nhân. Trong bài viết này, mình muốn nâng cao một nhận thức của mình và mọi người về các giai đoạn chuyển tiếp trong cuộc sống, để hỗ trợ chính mình và giúp đỡ lẫn nhau. Đó có thể là một em bé học mầm non, chuyển xuống cấp 1 cần sự hỗ trợ và quan tâm của bố mẹ khi em chưa quen với nề nếp, một thanh niên từ cấp 1 chuyển sang tuổi dạy thì, học sinh cấp 3 vào đại học, sinh viên Việt Nam đi du học rồi lại trở về, hay đơn giản hơn là một người con gái lần đầu tiên về nhà chồng, người lần đầu tiên làm mẹ, người mới vào làm việc, và rất nhiều các tình huống khác nữa. Vậy nên, mình sẽ hiểu rằng, chúng ta đều có những giai đoạn chuyển tiếp trong cuộc sống, về địa lý (chuyển nơi ở, nơi làm việc), về tâm lí, về các vai trò trong xã hội, và chúng ta có thể cần sự trợ giúp, cảm thông từ những người xung quanh hay những người đi trước đã chuyển đổi thành công.

Ghi nhận, thấu hiểu, hỗ trợ để mỗi người đều chuyển tiếp thật tốt trong các giai đoạn cuộc sống của họ, là điều mà mình nghĩ mình nhận ra và muốn chia sẻ với mọi người.

Chúc mọi người đọc vui!

Dung Lê